O‘ZBEK MILLIY KULOLCHILIK SAN’ATINING SHAKLLANISHI VA TARIXIY TARAQQIYOT BOSQICHLARI

Authors

  • Fatidinova Maxsumaxon Muzaffarjon qizi Andijon davlat unversiteti Amaliy sanʼat: badiiy kulolchilik taʼlim yoʻnalishi tabasi Author

Abstract

Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston hududida kulolchilik san’atining vujudga kelishi, tarixiy shakllanish jarayonlari, rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatgan ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy omillar hamda milliy kulolchilik maktablarining badiiy-uslubiy xususiyatlari tarixiylik va qiyosiy tahlil tamoyillari asosida tadqiq etilgan. Kulolchilikning dastlabki amaliy hunarmandchilik faoliyatidan mustaqil badiiy-estetik tizim darajasiga ko‘tarilishida xomashyo resurslari, ishlab chiqarish texnologiyalari, shahar madaniyati, savdo aloqalari va ustoz-shogird an’analarining o‘rni yoritilgan. Bronza davri, antik davr, ilk o‘rta asrlar, rivojlangan o‘rta asrlar, Temuriylar davri, xonliklar davri hamda XX–XXI asrlardagi kulolchilik taraqqiyoti bosqichlari o‘zaro qiyoslangan. Rishton, G‘ijduvon, Samarqand, Buxoro, Xorazm, G‘urumsaroy va Toshkent kulolchilik markazlarining rang-tasvir yechimlari, naqsh kompozitsiyalari, buyum shakllari va sirlash an’analari tahlil qilingan. Tadqiqotda tarixiy rivojlanishni faqat xronologik ketma-ketlik asosida emas, balki texnologik, badiiy, hududiy, funksional va ijtimoiy-madaniy mezonlar uyg‘unligida baholashga asoslangan konseptual yondashuv taklif etilgan. Olingan tahliliy natijalar milliy kulolchilikning tarixiy uzviyligi bilan bir qatorda uning davrlar davomida yangilanib borgan xususiyatlarini ko‘rsatadi. Shuningdek, an’anaviy kulolchilik merosini saqlash, tarixiy buyumlarni ilmiy tasniflash, kulolchilik maktablarining o‘ziga xosligini muhofaza qilish va ularni zamonaviy badiiy ta’lim jarayoniga tatbiq etishga doir ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. UNESCO. (2023). Ceramic arts in Uzbekistan. Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. Nomination No. 01989.

2. Luneau, E., Martínez Ferreras, V., Boroffka, N., & Sverchkov, L. (2022). Archaeometric investigations of the Molali pottery complex (Bronze Age, Uzbekistan): New data on technology and exchanges at the end of the Oxus Civilization. Archaeological Research in Asia, 31, 100392. DOI: 10.1016/j.ara.2022.100392.

3. Martínez Ferreras, V., va boshqalar. (2019). Assessing Hellenistic to nomadic cultural patterns through pottery in ancient Termez, Uzbekistan. Geoarchaeology. DOI: 10.1002/gea.21714.

4. Bestetti, M. M., Martínez Ferreras, V., & Gurt Esparraguera, J. M. (2025). Multidisciplinary Approach to the Study of Tableware and Common Wares from Early Medieval Tokharistan. Heritage, 8(2), 65. DOI: 10.3390/heritage8020065.

5. Molera, J., Martínez Ferreras, V., Fusaro, A., va boshqalar. (2020). Islamic glazed wares from ancient Termez (southern Uzbekistan). Raw materials and techniques. Journal of Archaeological Science: Reports. DOI: 10.1016/j.jasrep.2019.102169.

6. UNESCO. (2005). History of Civilizations of Central Asia. Volume VI: Towards the Contemporary Period: From the Mid-Nineteenth to the End of the Twentieth Century. Paris: UNESCO Publishing. ISBN: 978-92-3-103985-0.

7. O‘zbekiston amaliy san’at muzeyi. Ceramic Articles: Museum Collections. Muzey kolleksiyalariga oid elektron ma’lumotlar.

8. Cultural Legacy of Uzbekistan in the World Collections. About Uzbek Ceramics. O‘zbekiston kulolchilik maktablari va Rishton hamda G‘urumsaroy an’analariga oid elektron material.

9. World Society for the Study, Preservation and Popularization of the Cultural Legacy of Uzbekistan. (2024). How Did the Ceramic Products of Different Schools of Uzbekistan Differ? 4-may, 2024.

10. Ashmolean Museum. Medieval Khurasan: Samanid Epigraphic Pottery. Yousef Jameel Centre for Islamic and Asian Art. O‘rta asr epigrafik keramika namunalariga oid elektron ilmiy material.

Downloads

Published

2026-11-17