SIRDARYO DARYOSI HAVZASI SUV RESURSLARI BILAN TA’MINLANGANLIKNING MAKON-VAQT O‘ZGARISHINI GEOAXBOROT TIZIMLARI ASOSIDA BAHOLASH

Authors

  • Hasanov Azizbek Ozod o‘g‘li Markaziy Osiyo atrof-muhit va iqlim oʻzgarishini oʻrganish universiteti (Green University) huzuridagi Atrof-muhit va tabiatni muhofaza qilish texnologiyalari ilmiy-tadqiqot instituti mustaqil izlanuvchisi Author

Abstract

Maqolada Sirdaryo daryosi havzasi uchun iqlimiy, gidrologik, suv xo‘jaligi va fazoviy ma’lumotlarni yagona tizimga birlashtiruvchi geoaxborot ma’lumotlar bazasini shakllantirish metodikasi va uning asosida suv resurslari bilan ta’minlanganlikning makon-vaqt o‘zgarishini baholash natijalari bayon etilgan. Ma’lumotlar bazasi uchta vaqt blokiga ajratilib, har bir qiymatga kelib chiqish holatini ko‘rsatuvchi belgi biriktirildi; raqamli relyef modeli asosida subhavzalar ajratildi va ArcGIS Pro muhitida 2000, 2005, 2010, 2015, 2020 va 2025-yillar uchun yagona sinf chegaralariga ega besh darajali ta’minlanganlik xaritalari tuzildi. Ta’minlanganlik tog‘li yuqori oqimdan quyi oqim tomon izchil pasayishi, 2010 va 2015-yillarda qulay zonalar kengaygani, 2020-yilda esa past va juda past ta’minlanganlik zonalari quyi oqimdan o‘rta oqim tomon siljigani aniqlandi. Eng o‘zgaruvchan hudud o‘rta oqimdagi sug‘oriladigan yerlar, eng zaif hudud esa quyi oqim ekani ko‘rsatildi.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. United Nations Economic Commission for Europe. Second Assessment of Transboundary Rivers, Lakes and Groundwaters. – New York; Geneva: United Nations, 2011. – 445 p.

2. Sorg A., Mosello B., Shalpykova G., Allan A., Hill Clarvis M., Stoffel M. Coping with changing water resources: the case of the Syr Darya River Basin in Central Asia // Environmental Science & Policy. – 2014. – Vol. 43. – P. 68–77. DOI: 10.1016/j.envsci.2013.11.003.

3. Conrad C., Usman M., Morper-Busch L., Schönbrodt-Stitt S. Remote sensing-based assessments of land use, soil and vegetation status, crop production and water use in irrigation systems of the Aral Sea Basin: a review // Water Security. – 2020. – Vol. 11. – Art. 100078. DOI: 10.1016/j.wasec.2020.100078.

4. Conrad C., Rahmann M., Machwitz M., Stulina G., Paeth H., Dech S. Satellite based calculation of spatially distributed crop water requirements for cotton and wheat cultivation in Fergana Valley, Uzbekistan // Global and Planetary Change. – 2013. – Vol. 110, Part A. – P. 88–98. DOI: 10.1016/j.gloplacha.2013.08.002.

5. Ragettli S., Kreiner A., Yakovlev A., Anarbekov O., Al-Zu’bi M., Urazkeldiyev A., Siegfried T. Unraveling agricultural water use in three Central Asian irrigation oases using remote sensing // Journal of Hydrology: Regional Studies. – 2025. – Vol. 59. – Art. 102414. DOI: 10.1016/j.ejrh.2025.102414.

6. Kulmatov R., Taylakov A., Khasanov S. GIS approach for the evaluation of water resources quality indicators of the Aydar-Arnasay Lakes System in Uzbekistan // Sustainable Water Resources Management. – 2024. – Vol. 10. – Art. 36. DOI: 10.1007/s40899-023-01007-w.

7. Khasanov S., Li F., Kulmatov R. et al. Evaluation of the perennial spatio-temporal changes in the groundwater level and mineralization, and soil salinity in irrigated lands of arid zone: as an example of Syrdarya Province, Uzbekistan // Agricultural Water Management. – 2022. – Vol. 263. – Art. 107444. DOI: 10.1016/j.agwat.2021.107444.

8. Ruziyev I.M., Yusupov G.U., Djalilova G.T., Igamberdiyeva D.A., Kodirova D.A. Development of geographic information system to change the level of soil salinity in Syrdarya region // AIP Conference Proceedings. – 2022. – Vol. 2432. – Art. 040041. DOI: 10.1063/5.0097347.

9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyuldagi PF–6024-son “O‘zbekiston Respublikasi suv xo‘jaligini rivojlantirishning 2020–2030-yillarga mo‘ljallangan konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmoni.

10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 24-fevraldagi PQ–5005-son “O‘zbekiston Respublikasida suv resurslarini boshqarish va irrigatsiya sektorini rivojlantirishning 2021–2023-yillarga mo‘ljallangan strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Qarori.

11. World Meteorological Organization. Guide to Hydrological Practices. Volume I: Hydrology – From Measurement to Hydrological Information. WMO-No. 168. – Geneva: WMO, 2020.

12. Wilkinson M.D., Dumontier M., Aalbersberg I.J. et al. The FAIR Guiding Principles for scientific data management and stewardship // Scientific Data. – 2016. – Vol. 3. – Art. 160018. DOI: 10.1038/sdata.2016.18.

13. Muñoz-Sabater J., Dutra E., Agustí-Panareda A. et al. ERA5-Land: a state-of-the-art global reanalysis dataset for land applications // Earth System Science Data. – 2021. – Vol. 13, No. 9. – P. 4349–4383. DOI: 10.5194/essd-13-4349-2021.

14. Harris I., Osborn T.J., Jones P., Lister D. Version 4 of the CRU TS monthly high-resolution gridded multivariate climate dataset // Scientific Data. – 2020. – Vol. 7. – Art. 109. DOI: 10.1038/s41597-020-0453-3.

15. Hall D.K., Riggs G.A., Salomonson V.V., DiGirolamo N.E., Bayr K.J. MODIS snow-cover products // Remote Sensing of Environment. – 2002. – Vol. 83, No. 1–2. – P. 181–194. DOI: 10.1016/S0034-4257(02)00095-0.

16. Farr T.G., Rosen P.A., Caro E. et al. The Shuttle Radar Topography Mission // Reviews of Geophysics. – 2007. – Vol. 45, No. 2. – Art. RG2004. DOI: 10.1029/2005RG000183.

17. Lehner B., Verdin K., Jarvis A. New global hydrography derived from spaceborne elevation data // Eos, Transactions American Geophysical Union. – 2008. – Vol. 89, No. 10. – P. 93–94. DOI: 10.1029/2008EO100001.

Downloads

Published

2026-10-25