ZAMONAVIY O‘ZBEK TILIDA TERMINOLOGIK TIZIMNING RIVOJLANISHI HAMDA MUAMMOLAR, TENDENSIYALAR VA ISTIQBOLLAR
Abstract
mazkur maqolada zamonaviy o‘zbek tilining terminologik tizimi rivojlanishining nazariy va amaliy jihatlari, uning shakllanish manbalari, yangi terminlarning yuzaga kelish mexanizmlari hamda terminologik me’yorlashtirish bilan bog‘liq muammolar tahlil qilinadi. Tadqiqotda o‘zbek tilidagi terminologik birliklarning tarixiy taraqqiyoti, milliy til imkoniyatlari asosida termin yaratish, boshqa tillardan termin o‘zlashtirish, kalkalash, semantik kengayish, affiksatsiya, kompozitsiya va qisqartma shakllar orqali yangi terminlar hosil qilish jarayonlariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, raqamlashtirish, axborot texnologiyalari, sun’iy intellekt, iqtisodiyot, tibbiyot, huquq, muhandislik va boshqa zamonaviy sohalarning rivojlanishi o‘zbek terminologik tizimiga olib kirayotgan yangi birliklar ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari terminologik tizimning rivojlanishida bir xillik, me’yoriylik, milliylik va xalqaro ilmiy kommunikatsiyaga moslik tamoyillarini uyg‘unlashtirish zarurligini ko‘rsatadi. Maqolada zamonaviy terminologik siyosatni takomillashtirish, terminlarning yagona elektron bazasini shakllantirish, sohaviy terminologik lug‘atlarni muntazam yangilash va termin yaratish jarayoniga mutaxassis hamda tilshunoslarni tizimli jalb etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ilgari suriladi.
References
Abduazizov A. O‘zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992.
Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2002.
Mahmudov N. Til. – Toshkent: Yozuvchi, 1998.
O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.
O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeyini tubdan oshirish, davlat tili to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini ta’minlash bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 21-oktabrdagi PF-5850-son Farmoni.
O‘zbekiston Respublikasida o‘zbek tilini yanada rivojlantirish va til siyosatini takomillashtirish konsepsiyasi to‘g‘risida: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 20-oktabrdagi PF-6084-son Farmoni.
Davlat tili haqida O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. – Toshkent, 1995.
Даниленко В.П. Русская терминология: опыт лингвистического описания. – Москва: Наука, 1977.
Лейчик В.М. Терминоведение: предмет, методы, структура. – Москва: ЛКИ, 2007.
Лотте Д.С. Основы построения научно-технической терминологии. – Москва: Издательство АН СССР, 1961.
Суперанская А.В., Подольская Н.В., Васильева Н.В. Общая терминология: вопросы теории. – Москва: ЛИБРОКОМ, 2009.
Cabré M.T. Terminology: Theory, Methods and Applications. – Amsterdam: John Benjamins, 1999.
Sager J.C. A Practical Course in Terminology Processing. – Amsterdam: John Benjamins, 1990.
Temmerman R. Towards New Ways of Terminology Description: The Sociocognitive Approach. – Amsterdam: John Benjamins, 2000.
