IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA SUV XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH MASALALARI

Authors

  • Turdieva Odinaxon Mamirovna Qo‘qon davlat universiteti dotsenti Author

Abstract

Mazkur maqolada iqlim o‘zgarishi sharoitida suv xavfsizligini ta’minlashning nazariy-metodologik, gidrologik, texnologik va institutsional masalalari kompleks tahlil qilindi. Suv xavfsizligi faqat mavjud suv hajmi bilan emas, balki resurslarning vaqt va makon bo‘yicha ishonchli taqsimlanishi, suv sifati, ekotizimlar barqarorligi, aholi va iqtisodiyotning suv xizmatlaridan teng foydalanishi, favqulodda gidrologik hodisalarga chidamlilik hamda transchegaraviy boshqaruv sifati bilan belgilanadigan ko‘p o‘lchovli kategoriya sifatida talqin etildi. Iqlim isishi natijasida bug‘lanish va ekinlarning suvga talabi ortishi, yog‘in rejimining beqarorlashuvi, qurg‘oqchilik va toshqinlarning takroriyligi kuchayishi, muzlik va qor zaxiralarining qisqarishi hamda suv sifatining yomonlashishi o‘zaro bog‘liq xavf zanjiri sifatida ko‘rib chiqildi. O‘zbekiston va Markaziy Osiyo sharoitida sug‘orma dehqonchilikning yuqori suv sig‘imi, magistral va xo‘jaliklararo tarmoqlardagi yo‘qotishlar, nasosli sug‘orishning energiya talabi, yer osti suvlariga bosim, sho‘rlanish va transchegaraviy oqimga qaramlik asosiy zaiflik omillari sifatida aniqlandi. Tadqiqot natijasida suv xavfsizligini baholash va boshqarish uchun gidrologik barqarorlik, talabni boshqarish, ekotizim ehtiyoji, institutsional muvofiqlashtirish va raqamli axborot ta’minotidan iborat besh blokli adaptiv model taklif etildi. Mazkur model suvni tejashni alohida texnologik tadbir sifatida emas, havza miqyosidagi suv hisobi, moslashuvchan taqsimot, iqtisodiy rag‘batlar, ekologik oqim, qayta foydalanish va transchegaraviy hamkorlikni birlashtiruvchi boshqaruv tizimi sifatida shakllantirish zarurligini asoslaydi.

References

1. IPCC. Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Working Group II Contribution to the Sixth Assessment Report. Chapter 4: Water. Cambridge University Press, 2022. doi:10.1017/9781009325844.006.

2. IPCC. Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Working Group I Contribution to the Sixth Assessment Report. Chapter 8: Water Cycle Changes. Cambridge University Press, 2021.

3. World Meteorological Organization. State of Global Water Resources 2024. Geneva: WMO, 2025.

4. UN-Water. Progress on Level of Water Stress: 2024 Update. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2024.

5. UNESCO World Water Assessment Programme. The United Nations World Water Development Report 2024: Water for Prosperity and Peace. Paris: UNESCO, 2024.

6. UNESCO World Water Assessment Programme. The United Nations World Water Development Report 2025: Mountains and Glaciers – Water Towers. Paris: UNESCO, 2025.

7. World Bank. Uzbekistan: General Water Security Assessment. Washington, DC: World Bank, 2024.

8. World Bank. Uzbekistan Country Climate and Development Report. Washington, DC: World Bank, 2023.

9. World Bank. Uzbekistan: Policy Perspectives for Irrigation and Drainage Sector Reform. Washington, DC: World Bank, 2024.

10. World Bank. Uzbekistan to Modernize Its Irrigation Infrastructure with World Bank Support. Press Release, 21 May 2025.

11. O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi. Suv barqaror taraqqiyot uchun. Rasmiy axborot, 27 may 2026.

12. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-oktabrdagi PF-5853-son Farmoni. O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligini rivojlantirishning 2020–2030-yillarga mo‘ljallangan strategiyasi.

Downloads

Published

2026-06-10