INGLIZ VA O'ZBEK TILLARIDA SINTAKTIK KONSTRUKSIYALARNING STRUKTUR XUSUSIYATLARI
Abstract
Mazkur maqolada ingliz va o'zbek tillarida sintaktik konstruksiyalarning struktur xususiyatlari qiyosiy-tipologik, struktur-semantik va funksional yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning markazida ikki tilning gap qurilishi, so'z tartibi, predikativlik, valentlik, boshqaruv, moslashuv, bog'lanish vositalari, sodda va qo'shma gap konstruksiyalari, aniqlovchi, to'ldiruvchi, hol va kesim markazli birliklarning shakllanish mexanizmlari turadi. Ingliz tili analitik til sifatida qat'iy so'z tartibi, yordamchi fe'llar, predloglar, artikllar va formal-subyekt konstruksiyalariga tayanishi bilan ajralib tursa, o'zbek tili agglutinativ til sifatida kelishik qo'shimchalari, egalik shakllari, ko'makchilar, nisbatan erkin so'z tartibi va morfologik ko'rsatkichlarning sintaktik munosabatni belgilashdagi faol ishtiroki bilan tavsiflanadi. Maqolada sintaktik struktura faqat formal birliklar yig'indisi emas, balki mazmuniy, kommunikativ va pragmatik omillar bilan bog'langan murakkab tizim sifatida baholanadi. Tadqiqot natijalari ingliz va o'zbek tillarida sintaktik konstruksiyalar o'rtasidagi o'xshashliklar universal predikativlik, gap bo'laklari funksiyasi va kommunikativ markazlashuvda, farqlar esa analitik-agglutinativ tipologik qarama-qarshilik, so'z tartibining qat'iylik darajasi, bog'lanish vositalari va subordinatsiya mexanizmlarida namoyon bo'lishini ko'rsatadi.
References
1. Crystal D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. 6th ed. Oxford: Blackwell Publishing, 2008.
2. Comrie B. Language Universals and Linguistic Typology: Syntax and Morphology. 2nd ed. Chicago: University of Chicago Press, 1989.
3. Chomsky N. Syntactic Structures. The Hague: Mouton, 1957.
4. Halliday M.A.K., Matthiessen C.M.I.M. Halliday's Introduction to Functional Grammar. 4th ed. London-New York: Routledge, 2014.
5. G'ulomov A., Asqarova M. Hozirgi o'zbek adabiy tili. Sintaksis. Toshkent: O'qituvchi, 1987.
6. Quirk R., Greenbaum S., Leech G., Svartvik J. A Comprehensive Grammar of the English Language. London: Longman, 1985.
7. Greenberg J.H. Universals of Language. Cambridge, MA: MIT Press, 1963.
8. Huddleston R., Pullum G.K. The Cambridge Grammar of the English Language. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.
9. Sayfullayeva R., Mengliyev B., Boqiyeva G., Qurbonova M., Yunusova Z., Abuzalova M. Hozirgi o'zbek adabiy tili. Toshkent: Fan va texnologiya, 2009.
10. Dixon R.M.W. Basic Linguistic Theory. Volume 2: Grammatical Topics. Oxford: Oxford University Press, 2010.
11. Blake B.J. Case. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
