NOORGANIK TUZLAR SAQLOVCHI OQOVA SUVLARNI ELEKTROKIMYOVIY TOZALASH JARAYONIGA pH VA HARORATNING TA’SIRI
Abstract
Mazkur maqolada noorganik tuzlar saqlovchi sanoat oqova suvlarini elektrokimyoviy usulda tozalash jarayoniga muhit pH ko‘rsatkichi va haroratning ta’siri ilmiy-texnologik jihatdan tahlil qilindi. Elektrokimyoviy tozalash jarayonlari, xususan elektrokoagulyatsiya, elektrokimyoviy oksidlanish, elektroflotatsiya va elektrodializ sanoat oqova suvlaridan erigan ionlar, og‘ir metallar, sulfatlar, xloridlar, fosfatlar, nitratlar, suspenziyalar va kolloid zarrachalarni ajratishda istiqbolli yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Zamonaviy tadqiqotlarda elektrokimyoviy tozalash samaradorligiga pH, tok zichligi, eritma elektr o‘tkazuvchanligi, elektrod materiali, aralashtirish sharoiti va jarayon davomiyligi kuchli ta’sir ko‘rsatishi ko‘rsatilgan . Ayniqsa pH qiymati metall gidroksidlarining hosil bo‘lishi, flokulyatsiya, zaryad neytrallanishi, anod va katod yuzasidagi passivlanish, xlorli va kislorodli faol oksidlovchi zarrachalar hosil bo‘lishi hamda ionlarning cho‘kish shakliga bevosita ta’sir qiladi. Harorat esa eritma qovushqoqligi, diffuziya tezligi, elektr o‘tkazuvchanlik, elektrod reaksiyalari kinetikasi, gaz pufakchalari hosil bo‘lishi va energiya sarfi bilan bog‘liq muhim parametrdir. Tadqiqotda pH va haroratning yakka holdagi emas, balki o‘zaro bog‘langan ta’siri tahlil qilinib, noorganik tuzlar bilan ifloslangan oqova suvlarni tozalashda optimal sharoitlar umumiy qoida sifatida emas, balki ion tarkibi, elektrod turi, tok zichligi va kerakli yakuniy suv sifati asosida belgilanishi zarurligi asoslandi. Maqolada pH 6,5–8,5 oralig‘i ko‘plab elektrokoagulyatsion tizimlar uchun qulay bo‘lishi mumkinligi, kuchli kislotali sharoit ayrim elektrokimyoviy oksidlanish jarayonlarini faollashtirishi, yuqori ishqoriy muhit esa metall gidroksidlari cho‘kishini kuchaytirishi bilan birga elektrod passivlanishi va energiya sarfini oshirishi mumkinligi ko‘rsatildi. Harorat bo‘yicha esa ko‘pchilik sanoat tizimlarida atrof-muhit haroratida ishlash iqtisodiy jihatdan maqbul bo‘lib, sun’iy qizdirish faqat reaksion tezlik, diffuziya yoki oksidlovchi zarrachalar hosil bo‘lishidagi yutuq energiya sarfini oqlagan hollarda maqsadga muvofiq hisoblanadi. Natijada pH va haroratni nazorat qilish elektrokimyoviy tozalashning yordamchi omili emas, balki jarayon samaradorligi, elektr energiyasi sarfi, elektrod yemirilishi, ikkilamchi cho‘kma miqdori va ekologik xavfsizlikni belgilovchi asosiy boshqaruv parametrlaridan biri ekani ilmiy asoslandi.
References
1. Boinpally S., Kolla A., Kainthola J., Kodali R., Vemuri J. A state-of-the-art review of the electrocoagulation technology for wastewater treatment. Water Cycle, 2023. Elektrokoagulyatsiya jarayoniga pH, tok zichligi, elektr o‘tkazuvchanlik, elektrod materiali va aralashtirish sharoitlari ta’siri bo‘yicha asosiy manba.
2. Mirshafiee A., Nourollahi M., Shahriary A. Application of electro oxidation process for treating wastewater from petrochemical with mixed metal oxide electrode. Scientific Reports, 2024. MMO elektrodlar yordamida real neft-kimyo oqova suvlarini elektrokimyoviy oksidlashda pH ta’siri, COD kamayishi va energiya sarfi bo‘yicha tadqiqot.
3. Valenzuela L. va boshqalar. An Overview of the Advantages of Combining Photo- and Electrooxidation Processes in Actual Wastewater Treatment. Catalysts, 2024. Elektrokimyoviy oksidlanish jarayonlarida tok zichligi, pH, harorat va atrof-muhit haroratida ishlash afzalliklari bo‘yicha sharh.
4. Al-Marri J. S., Abouedwan A. B., Ahmad M. I., Bensalah N. Electrocoagulation using aluminum electrodes as a sustainable and economic method for the removal of kinetic hydrate inhibitor from produced wastewaters. Frontiers in Water, 2023. Alyuminiy elektrodlarida pH, xlorid va fosfat ionlarining anod erishi hamda koagulyant hosil bo‘lishiga ta’siri bo‘yicha tadqiqot.
5. Bakry S. A., Matta M. E., Noureldin A. M., Zaher K. Performance evaluation of electrocoagulation process for removal of heavy metals from wastewater using aluminum electrodes under variable operating conditions. Desalination and Water Treatment, 2024. Alyuminiy anodli elektrokoagulyatsiyada og‘ir metall ionlarini ajratish samaradorligi bo‘yicha eksperimental tadqiqot.
6. Хамидов, А. Ғ., А. А. Набиев, and С. М. Ахмедов. "КАЛИЙ ХЛОРИДИ ЭЛЕКТРОЛИЗИДА УНУМДОРЛИККА ТАЪСИР ЭТУВЧИ БАЪЗИ ОМИЛЛАРНИ ЎРГАНИШ." Development and innovations in science 3.2 (2024): 131-134.
7. Axmedov, S. M. "GALVANIK QOPLAMLAR." World scientific research journal 26.2 (2024): 97-99.
8. Ahmedov, Sultan, and Shahzodbek Abdunazarov. "POLIMER CHIQINDILARNI QAYTA ISHLASH MUAMMOLARI." Empowerment of youth intellectual success (EYIS) 2.3 (2025): 31-34.
9. Axmedov, Sultan. "CONSTRUCTION MATERIALS CONCRETE AND REINFORCED CONCRETE CORROSION ANALYSIS." Развитие педагогических технологий в современных науках 4.6 (2025): 33-36.
10. Kushmatov, O. E., and S. M. Axmedov. "Применение методов промт-инжиниринга для генерации учебных материалов и использование ии в преподавании дисциплин по направлению «химическая технология»." Строительство и образование 4.6 (2025): 159-165.
11. Usmonjonovna, Otakuziyeva Vazira, Mamadjanov Iskandar Baxtiyorovich, and Xasanov Diyorbek Ramish ogli. "YUQORI XROMLI PO'LATLARNING TUZILISHI VA XOSSALARI." Science Promotion 1.1 (2023): 5-9.
12. Usmonjonovna, Otakuziyeva Vazira. "KIMYO SANOATIDA KO’MIR KULINI OLISH VA QAYTA ISHLASH." " ENGLAND" MODERN PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY: PROBLEMS AND SOLUTION 10.1 (2023).
13. Usmonjonovna, Otakuziyeva Vazira, Mamadjanov Iskandar Baxtiyorovich, and Abdunazarov Shahzodbek. "9-12% Cr O'Z ICHIGA OLGAN MARTENSITLI PO'LATLARGA ISSIQLIK BILAN ISHLOV BERISH." Science Promotion 1.1 (2023): 1-4.
14. Shaxzodbek G’ofurjon o’g, Vahobov, and Otakuziyeva Vazira Usmonjonovna. "PLASTMASSALAR ISHLAB CHIQARISH TEXNOLOGIYASINI TAKOMILASHTIRISH." " ENGLAND" MODERN PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY: PROBLEMS AND SOLUTION 10.1 (2023).
15. Usmonjonovna, Otakuziyeva Vazira. "ATROF MUHITNI CHIQINDILARDAN QISMAN TOZALASH VA POLIMER MODDALAR BOLGAN PLASTMASSALARNI QAYTA." " ENGLAND" MODERN PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY: PROBLEMS AND SOLUTION 10.1 (2023).
