TIJORAT BANKLARINING AXBOROT TIZIMLARIDA FOYDALANISHNI CHEKLASH UCHUN TAKOMILLASHTIRILGAN DINAMIK RISK MODELINI TAHLIL QILISH

Authors

  • Irgasheva D.Ya Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti huzuridagi pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazi direktori, DSc, professor Author
  • Kobiljonov Sh.N Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil izlanuvchisi Author

Abstract

Ushbu maqolada tijorat banklarining axborot tizimlarida foydalanishni cheklash jarayonini takomillashtirishga qaratilgan dinamik risk modeli taklif etilgan. Ushbu model mavjud statik yondashuvlardan farqli ravishda risklarning vaqt bo‘yicha o‘zgarishini, risklar o‘rtasidagi bog‘liqlikni, resurslarni optimallashtirish masalasini hamda ekstremal holatlar (tail risk)ni hisobga oladi. Taklif etilgan modelda Value at Risk (VaR) va Conditional Value at Risk (CVaR) usullaridan foydalanish orqali kam uchraydigan, ammo katta zarar keltiruvchi risklarni baholash imkoniyati yaratilgan. Shuningdek, risklarni boshqarish samaradorligini aniqlash uchun samaradorlik va rentabellik koeffitsientlari kiritilgan hamda tizimning qayta tiklanish (recovery) jarayonlari modellashtirilgan. Model tijorat banklari axborot tizimlarida 24/7 rejimida ishlash sharoitida risklarni aniqroq, moslashuvchan va ishonchli boshqarish imkonini beradi.

References

1. X. Xiang, C. Yu, Q. Zhang. “On intelligent risk analysis and critical decision of underwater robotic vehicle ”, Oc. Eng., 140 ; 2017, p. 453–465.

2. A. Jasour, X. Huang, A. Wang, B. C. Williams, “Fast nonlinear risk assessment for autonomous vehicles using learned conditional probabilistic models of agent futures ”, Aut. Rob., 46, 2022, p. 269–282.

3. K. Bellman, C. Lindauer, N. Dutt, L. Esterle, A. Herkersdorf, A. Jantsch, N. Taherinejad, P. R. Lewis, M. Platzner, K. Tammemae, “Self-aware cyber-physical systems ”, ACM Trans. Cyb.-Phys. Sys., 4 ( 4 ), 2020.

4. C. Basich, J. Svegliato, K. H. Wray, S. Witwicki, J. Biswas, S. Zilberstein, “Competence-aware systems.”, Art. Int., 2023

5. Y. Wang, M. P. Chapman, “Risk-averse autonomous systems: A brief history and recent developments from the perspective of optimal control ”, Art. Int., 2022

6. Sadikov Sh.M., Kobiljanov Sh.N., Basic principles of organizing a complex system of ensuring the security of a credit organization, Galaxy international interdisciplinary research journal (GIIRJ), Volume 12, Issue 8, August 2024 ISSN 2347-6915, pp. 116-121.

7. Sadikov Sh.M., Kobiljanov Sh.N., Methodological principles of organizing the work of the security department of a credit organization, galaxy international interdisciplinary research journal (GIIRJ), Volume 12, Issue 8, August 2024 ISSN 2347-6915, pp. 122-126.

Downloads

Published

2026-01-10