Gaz turbinasi kanallarida supersonik oqimning barqarorligini saqlash mexanizmlari.

Authors

  • Nigora Oqyoʻlova Andijon davlat texnika instituti. Stajor o'qituvchi Author

Abstract

mazkur maqolada gaz turbinasi ichidagi kanallarda supersonik (Mach > 1) gaz oqimining barqarorligini saqlashga yo‘naltirilgan mexanizmlar mukammal nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Supersonik oqim operatsiyasi davomida yuzaga keladigan bosim insultlari, to‘lqinlar (shock waves), laminar-turbulent o‘zgarishlar, sirt qirralarida ajralish zonalari va muhandislik jihatdan noxush oqim sharoitlari gaz turbinasining samaradorligi va chidamliligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu munosabat bilan maqolada birinchi navbatda supersonik kanal oqimlarida barqarorlikka tahdid soladigan asosiy hodisalar — zarba to‘lqinlari/chegara qatlamlari o‘zaro ta’siri (shock/boundary layer interaction, SBLI), to‘lqin refleksiyasi, sirt ajralishi, rezonans/aks sado holatlari — aniqlanib, keyin ularni bartaraf etish uchun mexanizmlar (masalan, shakl optimallashtirish, sirt profilini o‘zgartirish, qo‘shimcha energiya sarmoyasi, massasini kamaytirish, to‘lqinning pasaytirilishi) taklif qilinadi. Ishda matematik-modellashtirish va raqamli simulatsiyalar usullari qo‘llanib, supersonik oqimning barqarorligini saqlashda samarador mexanizmlarning nisbiy ta’siri ko‘rsatildi. Olingan natijalar gaz turbinasining kanallari dizayni va operatsiyasida supersonik rejimda oqim barqarorligini oshirish uchun amaliy tavsiyalarni shakllantiradi.

References

1. S. Lee, Y. Zhao, J. Luo, J. Zou, Y. Zhang. “A Review of Flow Control Strategies for Supersonic/Hypersonic Fluid Dynamics.” Aerospace Research Communications, 2024, 1(1): 25-49. Frontiers Publishing Partnerships

2. VI Zvegintsev. “Gas-dynamic problems in off-design operation of supersonic inlets of high-velocity air-breathing engines.” Journal of Applied Mechanics and Technical Physics, 2017, 58(6): 822-835. link.springer.com

3. S. Sudhof. Development Techniques for Supersonic Turbines. Doktorlik dissertatsiyasi, DLR Records, 2020. elib.dlr.de

4. J. Sousa, G. Paniagua. “Design and optimization of supersonic turbines for internal supersonic passages.” Energy Conversion and Management, 2022. sciencedirect.com

5. Hugo F. S. Lui, Tulio R. Ricciardi, William R. Wolf, James Braun, Iman Rahbari, Guillermo Paniagua. “Unsteadiness of Shock–Boundary Layer Interactions in a Mach 2.0 Supersonic Turbine Cascade.” arXiv preprint, 2022. arxiv.org

Downloads

Published

2025-10-31